Qazağa açılan pəncərə

Baş Səhifə     Mündəricat     Albom    Qonaq kitabı    Layihə

Qazax xalçaları

Xalçaçılıq Azərbaycanın qədim və ənənəvi sənət növlərindəndir. Arxeoloji materiallara və yazılı mənbələrə əsasən burada xalçaçılıqla hələ Tunc dövründən (e.ə. II minilliyin sonu - I minilliyin əvvəllərində) məşğul olmuşlar. Min illiklər ərzində Azərbaycanda, müxtəlif bölgələrdə toxunulan xalçaların xüsusiyyətlərini əks etdirən, bir neçə xalçaçılıq mərkəzləri və məktəbləri formalaşmışdır.

Qazax şəhəri və ətraf kəndləri əsrlər boyu Azərbaycanın xalçaçılıq mərkəzlərindən biri olubdur. Müxtəlif naxış elementləri və təsvirlərlə bəzədilən xovlu və xovsuz xalçalar Qazax məişətində geniş istifadə edilir. Hələ keçən əsrin əvvəlində burada yaşayan hər Azərbaycan ailəsi ildə 4-5 xalça toxuyardı. Cavan gəlinlərin özlərinə cehizlik xalçalar toxuması isə buranın qədim el adət idi.

Orta əsrlərdə Qazax xalçaları Gəncə, Bərdə, Bakı, Tiflis bazarlarında geniş yayılmışdı. Bu xalçalar başqa xalçalarından nisbətən ucuz olsa da, öz möhkəmliyi ilə seçilirdilər. Orijinal çeşnisinə görə Qazax xalçaları xarici alıcıları da cəlb edirdi və hal-hazırda dünyanın bir çox tanınmış muzeylərində bu xalçalar öz layiqli yerini tutub. Məsələn, XIV əsr Qazax xalçası Berlinin incəsənət muzeyində, XVIII əsr xalçaları Nyu-Yorkun Metropoliten, Ermitajda, Londonun Viktoriya və Albert muzeyində, Budapeştin incəsənət muzeyində və başqalarında nümayiş olunurlar. Qazax xalçalarının naxışları hələ orta əsrlərdə Avropa rəssamlarının marağını cəlb etmişdir. Londonun Milli Qalereyasında saxlanılan italyan rəssamı Karlo Krivelonun "Müjdə" (1486), alman rəssamı Hans Holbeynin "Elçilər" (1533) əsərlərində bu xalçaların təsviri verilmişdir.

Gəncə-Qazax xalçaçılıq məktəbinə daxil olan Qazax qrupu aşağıdakı bölgələri əhatə edir:

  • Qazax. Xovlu xalçalardan burada “Qazax”, “Salahlı”, “Şıxlı”, “Kəmərli”, “Dəmirçilər”, “Qaymaqlı”, “Göyçəli”, “Dağkəsəmən”, “Öysüzlü”, xovsuz xalçalardan verni və zeli geniş yayılıb.

  • Borçalı. Burada “Borçalı”, “Qarayazı”, “Qaçağan”, “Qaraçöp”, “Qaraqoyunlu” xalçalarını qeyd etmək olar. Borçalı xalçaları Gürcüstan ərazisində toxunulur, lakin həm texniki, həm də çeşni xüsusiyyətlərinə görə bu xalçalar tarixən Qazax qrupuna aiddir.

  • Göyçə. 1988-ci ilə qədər azərbaycanlıların tarixi yaşayış məskəni olan Ermənistan ərazisində yerləşən Göyçə xalçaçılıq mərkəzi də Qazax qrupuna daxildir. Göyçə xalçaçılıq mərkəzi Bəmbak, Ləmbalı, Icevan, Qara-qoyunlu və Göyçə gölü (indiki Sevan) ətrafındakı əraziləri əhatə edir.

Ey azad gün, azad insan,    
Doyunca iç bu bahardan!    
Bizim xallı xalçalardan    
Sər çinarlar kölgəsinə,   
Alqış günəş ölkəsinə!    

S.Vurğun    

Qazax xalçaları kiçik sıxlığı (1 kv.metrdə 60-150 min ilmə), hündür xovlu (8-12 mm) olmaları ilə və möhkəmliyi ilə səciyyələnir. Qazax xalçalarının əsas ornamental xüsusiyyətlərindən birini mərkəzi gölün ətrafında geniş rəng fonunun yaradılması təşkil edir. Qırmızı, sarı, yaşıl rənglədən daha çox istifadə olunur. Bu xalçalarda əfsanəvi epik heyvanlar, simurq quşu və əjdahanın savaşı kimi ən qədim motivlər əks olunub. Bəzək elementi kimi svastika geniş işlənilir. Günəşi təmsil edən bu ornamentin min illərlə yaşı var.

Qazax xalçaların nümunələri
image01
Qazax xalca qrupu.
 "Qazax", I variant

image01
image02
Qazax xalca qrupu.
 "Qazax", II variant

image02
image03
Qazax xalca qrupu.
 "Qazax", III variant

image03
image04
Qazax xalca qrupu.
 "Qazax", IV variant

image04
image05
Qazax xalca qrupu.
"Qazax", V variant

image05
image06
Qazax xalca qrupu.
"Qazax", namazlıq

image06
image07
Qazax xalca qrupu.
 "Salahlı", namazlıq

image07
image08
Qazax xalca qrupu.
 "Salahlı"

image08
image09
Qazax xalca qrupu.
"Şıxlı", I variant

image09
image10
Qazax xalca qrupu.
"Şıxlı", II variant

image10
image11
Qazax xalca qrupu.
"Şıxlı", III variant

image11
image12
Qazax xalca qrupu.
 "Kəmərli"

image12
image13
Qazax xalca qrupu.
 "Dəmirçilər"

image13
image14
Qazax xalca qrupu.
 "Qaymaqlı"

image14
image15
Qazax xalca qrupu.
 "Göyçəli"

image15
image16
Qazax xalca qrupu.
"Dağkəsəmən", I variant

image16
image17
Qazax xalca qrupu.
"Dağkəsəmən", II variant

image17
image18
Qazax xalca qrupu.
"Oysüzlü"

image18
image19
Qazax xalca qrupu.
"Qaçağan"

image19
image20
Qazax xalca qrupu.
"Borçalı"

image20